Historia

H I S T O R I A   S I E N N I C Y

Pochodzenie nazwy Siennica nie jest pewne. Być może pochodzi ona od nazwiska mazowieckiej rodziny Siennickich - właścicieli tych okolic. Bardziej jednak prawdopodobne, że nazwa powstałej tu pierwotnie osady pochodziła od słowa „sienica”, oznaczającego dawniej miejsce składowania siana, a ród Siennickich przyjął nazwisko od nazwy miejscowości.

Pierwsze wzmianki o Siennicy pochodzą z początku XV wieku (wieś Szenica - własność rycerza Daćboga). W 1526 roku księżna mazowiecka Anna nadała za zasługi swemu dworzaninowi Stanisławowi Siennickiemu prawa miejskie na miasto Janów na gruntach wsi Siennica ta nazwa miasta nie utrzymała się długo. Tradycja i przyzwyczajenie miejscowej ludności okazały się silniejsze od dokumentów - i już w 1564 roku w spisie właścicieli nieruchomości widnieje nazwa: Siennica - miasto.

Na wzgórzu, tuż obok rynku, Stanisław Siennicki wybudował drewniany kościół, który decyzją biskupa poznańskiego Jana Latalskiego został w 1528 roku ustanowiony kościołem parafialnym pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela. Do nowo założonej parafii należało 18 wsi. Kościół ten dość szybko popadł w ruinę, toteż w 1577 roku na jego miejscu wybudowano nowy kościół z bali modrzewiowych.

Prywatne miasto rodziny Siennickich, położone przy szlaku Warszawa - Łuków - Włodawa, rozwijało się pomyślnie w XVI i pierwszej połowie XVII wieku dzięki targom         i jarmarkom ustanowionym w prawie lokacyjnym. Liczyło wówczas około 300 mieszkańców i miało częściowo brukowane ulice. Istniała tu szkoła i prawdopodobnie szpital. Siennica była dekanatem diecezji poznańskiej, a od 1795 roku - warszawskiej.

W połowie XVII wieku wojny kozackie i „potop” szwedzki spowodowały regres handlu i powolny upadek miasta. Zniszczenia i pożary podczas wojny północnej (1700 - 1721) dopełniły dzieła. Siennica nigdy nie powróciła do dawnej świetności.

Od końca XVII wieku do połowy XIX wieku do godnych odnotowania wydarzeń w dziejach Siennicy należą:

     W latach 1693 - 1698 - budowa kościoła modrzewiowego (w miejsce starego). Ten przepiękny kościółek z licznymi zabytkami (rzeźby, obrazy) przetrwał do XX wieku. Został spalony przez Niemców we wrześniu 1939 roku.

     W latach 1749 - 1760 - budowa klasztoru i kościoła reformatów pod wezwaniem NMP, ufundowanego przez rodzinę Rudzińskich - nowych właścicieli Siennicy. Wybudowany według projektu nadwornego architekta królewskiego Antonia Solariego na wzgórzu tuż poza miastem, po mistrzowsku wkomponowany w krajobraz, do dziś zachwyca swą urodą. Zespół klasztorny pozostawał w posiadaniu zakonu reformatów do 1864 roku. Po likwidacji klasztoru od 1866 roku w budynku klasztornym prowadzono kursy nauczycielskie, a następnie utworzono Seminarium Nauczycielskie.

      W 1815 roku - utworzenie powiatu siennickiego, który przetrwał do 1839 roku.

...Udział mieszkańców Siennicy w powstaniach: kościuszkowskim, listopadowym i styczniowym. W czasie powstania listopadowego w latach 1830 - 1831 Siennica bardzo ucierpiała wskutek kwaterowań i przemarszów wojsk, na przemian rosyjskich i polskich, oraz związanych z tym rekwizycji. Tu kwaterował zarówno dowodzący armią rosyjską generał Dybicz, jak i dowódca wojsk polskich generał Jan Skrzynecki. Po powstaniu styczniowym Siennicy nie ominęły represje: odebrano jej prawa miejskie (1869) i zlikwidowano zakon reformatów (1864).

Dzieje Siennicy po powstaniu styczniowym nie są zbyt dobrze znane. Wszystkie dokumenty i archiwa spłonęły w spowodowanym przez Niemców pożarze w 1939 roku i podczas działań wojennych w 1944 roku. Nieliczne zachowane dokumenty wskazują, że w drugiej połowie XIX wieku rozpoczął się powolny rozwój osady. W 1870 roku liczyła 348 mieszkańców i 19 domów, w 1885 roku - 800 mieszkańców, a w 1910 roku już 1260 mieszkańców.

W końcu XIX i na początku XX wieku coraz silniejszy był wpływ Seminarium Nauczycielskiego na Siennicę i jej okolice. Szkoła ta, założona przez władze carskie w celach rusyfikacji okolicznej ludności, stała się z czasem ośrodkiem polskości, patriotyzmu i walki o wolną Polskę. Najbardziej uwidoczniło się to w czasie wydarzeń w 1905 roku, gdy miejscowi chłopi i uczniowie Seminarium zażądali od władz rosyjskich nauki w szkołach w języku polskim. Żądania te zostały poparte strajkiem szkolnym i manifestacjami ludności.

Pierwsza wojna światowa i następujące po niej epidemie nie oszczędziły Siennicy. Liczba ludności spadła w 1921 roku do 988 osób. W wojnie z Rosją Sowiecką w 1920 roku brało udział wielu mieszkańców Siennicy i okolic. Masowo wstępowali też do wojska, by bronić Ojczyzny, uczniowie i nauczyciele siennickiego Seminarium. Wielu z nich na tej wojnie poległo.

Lata dwudzieste to rozwój Seminarium Nauczycielskiego w Siennicy. Dzięki staraniom wieloletniego dyrektora tej szkoły Kazimierza Gnoińskiego, a także okolicznej ludności, w latach 1923 - 1926 wybudowano piękny, bardzo nowocześnie zaprojektowany gmach szkolny.

W okresie międzywojennym Siennica pozostawała niewielką osadą, wyróżniającą się jednak spośród wsi wschodniego Mazowsza posiadaniem ośrodka kultury, jakim było Seminarium Nauczycielskie.

Lata 1939 - 1944 to bardzo trudny okres w dziejach Siennicy. 13 września 1939 roku, po wkroczeniu do Siennicy wojsk niemieckich, ludność spędzono do kościoła poklasztornego, a osadę podpalono. Spłonęło 80% budynków mieszkalnych oraz zabytkowy modrzewiowy kościół. Dokonał tego oddział SS w odwecie za rzekome ostrzelanie oddziału wkraczającego do osady przez cywili. Ocalałe od pożogi domy zostały splądrowane przez wojsko.

Lata okupacji to walka miejscowej ludności o przetrwanie. W 1942 roku Niemcy wywieźli do obozów zagłady wszystkich zamieszkujących Siennicę Żydów (około 700 - ponad połowę mieszkańców), z których prawie nikt nie uszedł zagładzie. Pozostali mieszkańcy w większości rozproszyli się po okolicznych wsiach. Pomimo represji ze strony okupanta w Siennicy i okolicach działa Armia Krajowa i Bataliony Chłopskie oraz prowadzono tajne nauczanie na poziomie podstawowym i średnim.

30 lipca 1944 roku do Siennicy wkroczyły wojska radzieckie. W czasie walk spłonął kościół poreformacki wraz z cennym archiwum i biblioteką oraz najcenniejszym skarbem Siennicy - wspaniałym późnobarokowym wyposażeniem. Niemal cudem ocalał gmach Seminarium.

Po wojnie osada powoli się odbudowywała. Jednak do końca lat sześćdziesiątych liczba mieszkańców nie przekroczyła 500. Szybszy był rozwój w następnych dekadach, a zwłaszcza w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych. Powstawały nowe domy i ulice, rozwijała się i nadal rozwija infrastruktura.

Historia szkoły w Siennicy i najbliższej okolicy eksponowana jest w muzeum, które mieści się w byłym klasztorze o o. Reformatów. Gmina Siennica jest najstarszym na Mazowszu ośrodkiem kształcenia nauczycieli.